أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

339

قانون ( فارسى )

است و غريزهء جنسى را تقويت كند . خربق ابيض ( خربق سفيد ) : ديسقوريدوس گويد : برگ اين گياه همانند بارهنگ يا سلق بيابانى است و از سلق بيابانى كوتاهتر است . برگ ستبر و سياه‌رنگ كمى مايل به سرخى دارد . ساقه‌اش به بلندى چهار انگشت برهم نهاده است و كاوكى است . همين‌كه شروع به خشكيدن نمود بايد آن را پوست كند . رگهايش بسيار و باريك و از يك بيخ برون آمده‌اند . بيخش به پياز موسير مىماند و در كوهساران مىرويد و بايد در وقت درو گندم آن را بركند . خوبش آن است كه سطحش پهناگراى مناسب و معتدل باشد و رنگش سفيد و زودشكن و پرگوشت باشد . و چون گورگياه نوك‌تيز نباشد . گاهى كه آن را مىشكنى چيزى شبيه به گردو به باريكى تارتنك در آن پيدا شود و فورا بسيار زبان‌گز نباشد . و آب در دهن پيدا كند . چه اگر اين‌طور باشد خوب نيست . طبيبان چيره‌دست پيشين چنان كه شايد و بايد تأثير و فوائد آن را ذكر كرده‌اند و از همه واضح‌تر و بهتر شرحى است كه فلونيدوس طبيب در اين‌باره فرموده است . و شرح فوائد آن بسيار است و اين دارو در طبابت جاى ويژه‌اى دارد . بعضى كمى از آن را براى معالجهء درونى با قاوت به بيمار مىخورانند . كسى كه تنش ناتوان است اگر اندكى از آن را با قاوت بخورد زيانى ندارد . زيرا اندكش بدون همراهى داروهاى ديگر به اندامان اصلى نزديك نمىشود . مردم ( انطيقون ) آن گياهى را كه غير آنها ( سمرندلس ) گويند خربق گويند . زيرا آن هم با خربق سفيد مخلوط مىشود و آن هم واقعا بسيار خوب است . و در داروهايى كه با خربق به كار مىروند وارد است . آن گياه كذايى به پونه مىماند و برگهاى دراز و گل سفيد و بيخ باريك دارد كه بيخش مصرف دارويى ندارد . تخمش مزهء كنجد مىدهد . و بسيار مفيد است . گزينش : بايد نوعى را برگزيد كه پهناى سطحش مناسب و رنگش سفيد و زودشكن و بزرگ‌حجم و نازك باشد و فورا در اول مرحلهء چشيدن بسيار زبان‌سوز نباشد و آب در دهان گرداند . هرآنچه بسيار زبان‌سوز است و فورا زبان را مىگزد خفه‌كننده است و طرز استفاده از كنشهايش در باب خاصيتها آمده است . مزاج : در وسطيهاى سوم گرم و خشك است . خاصيت : خربق سفيد از سياه تلخ‌تر است . خربق سياه از سفيد گرمتر است و اگر موش بخورد مىميرد . و براى موش كشتن خربق را با عسل و قاوت مخلوط مىكنند و مىريزند . اگر خربق با گوشت باشد گوشت زود مىپزد و از هم مىپاشد و قوت را از دست مىدهد . دستور تهيه كردن داروى خربق به قرار زير است : 1 - از تكه‌شدهء آن مقدار پنج درخمى را در نه اوقيه آب باران سه روز مىخيسانند و بعدا مىپالايند و نيم‌گرم تناول مىشود . 2 - يك رطل خربق سفيد را پارچه‌پارچه مىكنند و در دو ( قسط ) آب باران مىخيسانند و بعد از سه روز كه در آب مىماند آب را با خربق مىجوشانند تا يك‌سوم از آب مىماند و بعد از آن خربق را از آب بيرون مىآورند و مقدار دو رطل شهد عسل صاف شده را در آب مىريزند و هرباره يك قاشق از آن را تنها يا با آب گرم مىخورند كه سالم و بىخطر است . 3 - و مىشود كه پوست آن را قطعه‌قطعه كرد و آن را خرد كرد و در آب‌جو حل نمود بطورى كه در گلو چيزى از آن گير نكند .